“ทำไมต้องจัดฟัน”
การจัดฟันเป็นการรักษาการเรียงตัวของฟัน และการสบฟันที่ผิดปกติ รวมถึงความสัมพันธ์ของกระดูกขากรรไกรบนและล่าง ตัวอย่างเช่น ฟันซ้อนเก, ฟันห่าง, ฟันยื่น, ฟันสบลึก, ฟันหน้าไม่สบกัน รวมทั้งคางยื่น เบี้ยว เป็นต้น การจัดฟันจึงเป็นการรักษาที่จำเป็นเพื่อช่วยให้ฟันเรียงตัวดีขึ้น แก้ไขความสัมพันธ์ของฟันและกระดูกขากรรไกร อีกทั้งช่วยส่งเสริมบุคลิกภาพให้ดียิ่งขึ้นอีกด้วย การจัดฟันมีหลายประเภท ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรง และช่วงเวลาในการรักษา ผลที่ได้หลังการจัดฟันรวมทั้งระยะเวลาที่ใช้ในการจัดฟัน ขึ้นอยู่กับอายุ ระดับความรุนแรงของโรค และที่สำคัญคือทัศนคติ และความร่วมมือของคนไข้นั้นเอง
ทำไมต้องเลือกจัดฟันกับทันตแพทย์เฉพาะทาง
บางคนเข้าใจว่า ทันตแพทย์ไม่มีระบบแพทย์เฉพาะทาง เพราะคิดว่า ทันตแพทย์ ก็คือแพทย์สาขาช่องปากโดยเฉพาะอยู่แล้ว แต่ความจริงไม่ได้เป็นเช่นนั้น ทันตแพทย์มีระบบผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง เช่นเดียวกับแพทย์เฉพาะทางสาขาต่างๆ ที่เรารู้จักกันดีนั่นเอง ยกตัวอย่างเช่น ทันตแพทย์จัดฟัน ทันตแพทย์รักษารากฟัน ทันตแพทย์ผ่าตัด เป็นต้น เราจะเลือกจัดฟันที่ไหนก็ได้ เป็นสิทธิของผู้บริโภค แต่ถ้าคุณต้องการจัดฟัน กับทันตแพทย์เฉพาะทางด้านจัดฟันโดยเฉพาะ คุณเลือกได้
ทันตแพทย์เฉพาะทางจัดฟันคือใคร
ทันตแพทย์เฉพาะทางจัดฟัน คือแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านจัดฟันโดยเฉพาะ เริ่มจากเรียนปริญญาตรี ทันตแพทย์ทั่วไป 6 ปี จากนั้นเรียนต่อหลักสูตรทันตแพทย์จัดฟัน เพิ่มเติมอีก 2-4 ปี จากสถาบันที่ทันตแพทยสภารับรองหลักสูตร หลังจากเรียนจบหลักสูตรทันตแพทย์จัดฟันแล้ว ก็จะต้องผ่านการสอบ จนได้รับวุฒิบัตรหรืออนุมัติบัตรผู้เชี่ยวชาญ สาขาทันตกรรมจัดฟัน จากทันตแพทยสภา จึงจะสามารถเรียกได้ว่าเป็นทันตแพทย์เฉพาะทางจัดฟัน
คนไช้สามารถตรวจสอบรายชื่อทันตแพทย์ได้จาก https://thaiortho.org/certified-orthodontist/
การรักษาด้วยวิธีการจัดฟัน มีผลดีด้านต่างๆ ดังนี้
- การจัดฟันช่วยให้การสบฟันดีขึ้น เพิ่มประสิทธิภาพของการบดเคี้ยว ส่งเสริมคุณภาพทางโภชนาการที่ดี
- การจัดฟันช่วยให้ทำความสะอาดฟันได้ง่ายขึ้น ทำให้สุขอนามัยภายในช่องปากดีขึ้น ลดโอกาสการเกิดฟันผุ, เหงือกอักเสบ และโรคปริทันต์
- ช่วยทำให้มีรอยยิ้มที่สวยงามและมั่นใจ สร้างเสริมบุคลิกภาพที่ดี
การจัดฟันสามารถจำแนกออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ
(Metal Braces)
เป็นการจัดฟันที่ได้รับความนิยมมากที่สุด เป็นการจัดฟันที่คนส่วนมากหรือวัยรุ่นจะเลือกการจัดฟันแบบนี้กัน โดยใช้เครื่องมือที่ทำจากวัสดุโลหะใช้ติดด้านนอกของผิวฟันด้านหน้า มีการเปลี่ยนยางโอริง (O-Ring) และปรับลวดทุก ๆ เดือนเพื่อเคลื่อนฟัน และด้วยเหตุนี้ จึงเป็นที่นิยมสำหรับผู้จัดฟันทั่วไป เนื่องจากยางนั้นสามารถเปลี่ยนสีได้ และปัจจุบันมีการพัฒนาเครื่องมือ ทำให้มีขนาดเล็กลง และมีความหลากหลายของสียางมากขึ้นอีกด้วย ถือว่าเป็นการจัดฟัน ราคาค่าใช้จ่ายที่น้อยกว่าตัวอื่น
ข้อดีการจัดแบบโลหะ
ราคาประหยัด กว่าเครื่องมือแบบอื่นๆ สีสันสดใส เปลี่ยนสียางโอริงทุกเดือน
(Ceramic Braces)
ลักษณะและการทำงานของเครื่องมือ มีความคล้ายคลึงกับแบบโลหะ การจัดฟันด้วยเครื่องมือชนิดนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการไม่ให้เห็นเหล็กจัดฟันชัดเจนเนื่องจากวัสดุที่ใช้เป็นเซรามิคสีเหมือนฟัน และยางที่ใช้เป็นสีใส
ข้อดีการจัดแบบเซรามิก
สีใกล้เคียงฟัน วัสดุคงทนและเบา เศษอาหารติดน้อยกว่า แบบโลหะ
การจัดฟันด้วยเครื่องมือแบบ Damon หรือ Self-ligating system
เป็นเครื่องมือจัดฟันแบบไม่มัดยาง (Self-ligating Braces) คุณภาพสูง จากสหรัฐอเมริกา ความพิเศษของดามอนก็คือ การเคลื่อนฟันโดยมีความฝืดต่ำ ความเสียดทานน้อย ด้วยการไม่ใช้ยางสีมัดเครื่องมือเข้ากับลวด เหมือนเครื่องมือโลหะทั่วไป ดามอนใช้บานพับขนาดเล็ก เพื่อยึดเครื่องมือเข้ากับลวดแบบหลวมๆ เครื่องมือทั้งระบบจึงอยู่ได้ด้วยตัวเองอย่างอิสระ ภายใต้แรงเสียดทานต่ำ จึงเหมาะกับการจัดฟันแบบไม่ถอนฟัน การที่ดามอนไม่ใช้ยางมัด จึงช่วยลดเวลาในการปรับเครื่องมือแต่ละครั้ง และเป็นการควบคุมคุณภาพของทั้งระบบได้เป็นอย่างดี หมดปัญหาเรื่องยางขาด ยางเสื่อมสภาพ ไม่มีการสูญเสียแรงในระบบ
เจ็บน้อย ถนอมรากฟันและกระดูกเบ้าฟัน เนื่องจากใช้แรงจัดฟันน้อยกว่าวิธีจัดฟันธรรมดา
เสร็จเร็ว เนื่องจากเป็นการจัดฟันโดยใช้เครื่องมือที่มีฝาเปิด-ปิดในตัวโดยไม่ต้องใช้ยางรัดกับลวดทำให้มีแรงเสียดทานระหว่างตัวเครื่องมือกับลวดน้อย จึงสามารถเคลื่อนฟันได้เร็วกว่าเครื่องมือธรรมดาโดยเฉพาะอย่างยิ่งกับคนไข้ที่มีฟันซ้อนเกมาก
ไร้ยาง️ เป็นข้อดีที่ทำให้แรงดึงคงที่ (แบบยางแรงดึงจะลดลงหลังปรับลวด 2สัปดาห์) ทำให้จัดเสร็จเร็วขึ้น
ลดโอกาสการถอนฟัน เป็นวิธีที่ช่วยให้การกระจายฟันออกทางด้านข้างได้ดีกว่าสามารถช่วยลดปัญหาช่องว่างฟันกับแก้มหรือลดปัญหาแก้มหลุบลงไปจนเกิดภาวะดูใบหน้าแก่ได้
อาจไม่จำเป็นต้องมาปรับเครื่องมือทุกเดือน จึงเหมาะคนไข้ที่อยู่ห่างไกล ไปเรียน ทำงานต่างจังหวัด
- Damon 3MX เครื่องมือทำจากโลหะ
- Damon Q เครื่องมือทำจากโลหะ โค้งมน มีขนาดเล็ก
- Damon Clear เครื่องมือสวยใส สังเกตไม่ค่อยเห็น
ข้อดีการจัดแบบใส
ยิ้มสวยไม่เห็นเครื่องมือ ดารา นางแบบ แอร์โฮสเตส จะนิยมทำกันมาก เพราะสามารถจัดฟันได้โดยไม่ต้องใส่เครื่องมือโลหะ เหมาะสำหรับผู้ที่ไม่ต้องการให้คนอื่นสังเกตเห็น ว่าคุณกำลังจัดฟันอยู่ เจ็บน้อยกว่า เคี้ยวอาหารสะดวก เครื่องมือสามารถถอดเข้าออกได้ จึงสะดวกเวลารับประทานอาหารและแปรงฟัน ระยะเวลาการจัดฟันโดยเฉลี่ย 6 เดือน – 2 ปีขึ้นไป
อินวิสไลน์ (Invisalign)
อินวิสไลน์ จากสหรัฐอเมริกา ใช้การแปลงแบบพิมพ์ฟันไปเป็นข้อมูลดิจิตอล แล้วใช้ระบบคอมพิวเตอร์ 3D จำลองการเปลี่ยนตำแหน่งฟันทีละน้อยๆ เครื่องมือผลิตจากโรงงานในต่างประเทศ โดยใช้แบบจำลองคอมพิวเตอร์ 3D ดังกล่าว คนไข้สามารถดูแบบจำลองการเคลื่อนฟันของตัวเองได้ ตั้งแต่ต้นจนจบการรักษา อินวิสไลน์มีหลายราคา ขึ้นอยู่กับระดับความผิดปกติของการสบฟัน แบ่งเป็น 4 ประเภทใหญ่ ๆ
- Invisalign express มีเครื่องมือ ไม่เกิน 7ชิ้น เหมาะกับเคสที่เคยจัดฟันมาแล้ว ซ้อนเกเล็กน้อย ระยะเวลาจัดฟัน 2-3 เดือน
- Invisalign lite มีเครื่องมือ ไม่เกิน 14ชิ้น เหมาะกับเคสที่เคยจัดฟันมาแล้ว มีการซ้อนเกเพียงเล็กน้อย หรือจัดแล้วแต่ไม่ใส่ retainer ระยะเวลาในการจัดฟันประมาณ 4 เดือน
- Invisalign moderate มีเครื่องมือ ไม่เกิน 26ชิ้น เหมาะกับเคสที่มีระดับซ้อนเกปานกลาง ระยะเวลาจัดฟัน 6-12เดือน
- Invisalign comprehensive มีเครื่องมือจัดฟันมากชิ้น ไม่จำกัดจำนวน เหมาะกับเคสที่มีความยุ่งยากซับซ้อนมาก ใช้ระยะเวลาในการจัดฟันตั้งแต่ 1ปีขึ้นไป
เปรียบเทียบการจัดฟันแบบต่างๆ
ขั้นตอนการจัดฟัน
ขั้นตอนการจัดฟันแบบโลหะ เซรามิก ดามอน
ขั้นตอนการจัดฟัน แบบใสถอดได้ Invisalign
หมุดจัดฟัน หรือหลักยึดชั่วคราว (TADs)
หลักยึดชั่วคราว หรือหมุดจัดฟัน คือหมุดหรือน๊อตขนาดเล็ก ใช้ติดผ่านเหงือกลงในกระดูก ทำหน้าที่เป็นหลักยึดสำหรับเคลื่อนฟัน และจะไขออกเมื่อเคลื่อนฟันไปตามที่ทันตแพทย์ต้องการแล้ว หมุดจัดฟันจึงเป็นอุปกรณ์เสริม ที่ช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการรักษาให้ดีขึ้น เช่น ใช้เคลื่อนฟันกรามไปด้านหลัง หรือเคลื่อนฟันกรามมาปิดช่องว่างที่ถอนไป อย่างไรก็ตาม หมุดจัดฟันไม่ใช่เครื่องมือที่ต้องใช้กับทุกคน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับทันตแพทย์จัดฟันจะเป็นผู้พิจารณาใช้ เฉพาะในกรณีที่จำเป็นเท่านั้น
จัดฟันร่วมกับผ่าตัดขากรรไกร
บางครั้ง การสบฟันที่ผิดปกติ มีสาเหตุจากกระดูกขากรรไกรร่วมด้วย ทำให้คางยื่น หน้าเบี้ยว การจัดฟันเพียงอย่างเดียว ไม่สามารถแก้ไขได้ จำเป็นต้องจัดฟันร่วมกับผ่าตัดขากรรไกร (Surgical Orthodontics) การรักษาจะเป็นการทำงานร่วมกัน ระหว่างทันตแพทย์จัดฟันและแพทย์ศัลยศาสตร์ เป็นการผ่าตัดใหญ่ในโรงพยาบาล ต้องดมยาสลบ และมีความเสี่ยง เช่นเดียวกับการผ่าตัดทั่วไป
ที่คลินิกทันตกรรมลาซาล มีทีมทันตแพทย์เฉพาะทางจัดฟัน ปริญญาโท-เอกมหิดล สามารถรับจัดเคสจัดฟัน ยากซับซ้อนนี้ได้ การจัดฟันก่อนการผ่าตัดขากรรไกร มีขั้นตอนหลักๆ คือ
จัดฟันเตรียมให้อยู่ในตำแหน่งที่พอดี
ทั้งขากรรไกรบนและล่าง ขั้นตอนนี้ใช้เวลาประมาณ 1 – 2 ปี ก่อนการผ่าตัด ขึ้นอยู่กับปัญหาภายในช่องปากของแต่ละคนว่า มีมากน้อยเพียงใด
การผ่าตัดขากรรไกร
หลังจากขั้นตอนเตรียมตัวผู้ป่วยให้พร้อมแล้ว ทันตแพทย์จัดฟันจะส่งตัวคนไข้เข้ารับการผ่าตัดขากรรไกรที่มหาลัยมหิดล โดยทีมงานแพทย์ศัลยศาสตร์ จะผ่าตัดขากรรไกรโดยจะจัดฟันและขากรรไกรใหม่ในตำแหน่งที่ต้องการ จากนั้นใส่เหล็กยึดติดขากรรไกรไว้จนกว่ากระดูกจะสมาน หลังการผ่าตัดจำเป็นต้องนอนโรงพยาบาลประมาณ 1 – 3 วัน จึงกลับบ้านได้
การรับย้ายคนไข้จัดฟัน
การย้ายมารักษาต่อกับเราสามารถทำได้ ย้ายเคสมี 3แบบ ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์ที่ให้การรักษาต่อ
- จัดต่อจากเดิมได้เลย ทันตแพทย์จะดูจากสภาพและตำแหน่งของเครื่องมือเดิม รวมถึงเทคนิคการรักษาว่าสามารถจัดต่อได้เลยหรือไม่ หากรักษาต่อได้เลย ก็ไม่จำเป็นต้องรื้อเครื่องมือเก่าออก
- ต้องติดเครื่องมือใหม่ และใช้เวลาจัดต่ออีกไม่นาน คุณหมอพิจารณาแล้วว่า ตำแหน่งเครื่องมือหรือเทคนิคการจัดเดิมไม่ตรงกับที่ทันตแพทย์ท่านใหม่ใช้ หรือสภาพของอุปกรณ์เสียหาย จำเป็นต้องเปลี่ยนเครื่องมือใหม่ แต่เคสมีปัญหาที่ต้องแก้ไขเพียงเล็กน้อย กรณีนี้จะใช้ระยะเวลาในการรักษาต่อไม่นานนัก
- ต้องติดเครื่องมือใหม่ และใช้เวลาจัดต่ออีกระยะหนึ่ง เทคนิคการจัดและอุปกรณ์เดิมไม่ตรงกับทันตแพทย์คนใหม่ใช้ มีปัญหาที่ต้องแก้ไขต่ออีกมาก โดยต้องใช้ระยะเวลาในการรักษาต่อนานระยะหนึ่ง
จะรักษาต่อแบบใหนนั้นทันตแพทย์จัดฟันจะเป็นผู้พิจารณาให้ หากคนไข้ไม่มีประวัติจัดฟันจากที่เดิม ก็ไม่จำเป็นต้องนำมาด้วย เนื่องจากคนไข้ต้องทำประวัติใหม่ (พิมพ์ปาก เอ็กเรย์) เพราะทันตแพทย์จัดฟันจะดูสภาพฟันปัจจุบันเท่านั้น เราไม่สามารถย้อนกลับไปแก้ไขอดีตได้
เครื่องมือคงสภาพฟัน (Retainer)
หลังถอดเครื่องมือจัดฟัน เราจำเป็นต้องใส่เครื่องมือคงสภาพฟัน หรือรีเทนเนอร์ (Retainers) เพื่อป้องกันไม่ให้ฟันที่จัดแล้ว เคลื่อนไปจากตำแหน่งที่จัดไว้ โดยหลังถอดเครื่องมือ ผู้ป่วยจำเป็นต้องใส่รีเทนเนอร์ตลอดเวลาประมาณ 1-2 ปี ถอดได้เฉพาะเวลารับประทานอาหารและแปรงฟัน หลังจากนั้นอาจให้ใส่เฉพาะตอนนอน ใส่ให้นานที่สุดเท่าที่จะทำได้ หรืออาจพูดได้อีกอย่างว่า เราอยากให้ฟันเรียงสวยนานแค่ไหน ก็ให้ใส่รีเทนเนอร์นานแค่นั้น